THÁNH PHANXICÔ VÀ HANG ÐÁ NOEL

Năm 1223, hai tuần trước Lễ Giáng sinh, thánh Phanxicô mời Bá tước Gioan Velitas đến để bàn định tổ chức một Lễ Giáng sinh thật long trọng trên ngọn đồi Grêcciô, trong địa giới của nhà quí tộc.

 

Phanxicô nghĩ đến Chúa Giêsu: là Thiên Chúa vô cùng cao trọng, lại hạ mình sinh xuống gian trần làm người bé nhỏ, lòng thánh Phanxicô bồi hồi xúc động. Nghĩ đến Mẹ Maria: đã đến ngày sinh nở mà không tìm được nơi tạm trú để sinh con, chắc Mẹ Maria buồn lắm. Không những buồn, mà lo sợ biết bao. Cả thánh Giuse nữa: ngài cũng vất vả đôn đáo tìm nơi cho em bé chào đời. Nhanh lên chứ, không kịp đâu. Thật là thương!

Bá tước Velitas vui vẻ nhận lời thánh Phanxicô và cho người dọn dẹp một hang đá thật to trên sườn đồi. Ông cảm thấy hãnh diện khi được thánh Phanxicô nhờ cậy, ông thấy mình vui và trẻ lại vì với sáng kiến mới mẻ này, ông được tham dự vào hoạt cảnh diễn lại cảnh Chúa Giêsu Giáng sinh tại Bêlem năm xưa.

Trời mới chợt tối mà khắp ngọn đồi Grêcciô bập bùng ánh lửa. Toàn thể dân chúng trong thành, nam phụ lão ấu, đã được báo trước đêm nay Ðức Giám mục sẽ dâng Thánh lễ mừng Chúa Giáng sinh trên ngọn đồi ngoài cửa thành. Ðoàn người kéo nhau đi đông đảo, đèn lồng đuốc sáng, miệng vang hát thánh ca. Ðúng nửa đêm, mọi người tập trung trước cửa Hang đá, Ðức Giám mục cất cao giọng hát "Vinh danh Thiên Chúa trên các tầng trời", tất cả cử tọa đồng thanh hát theo "Bình an dưới thế cho người thiện tâm.

Từ trong hang đá, thánh Giuse tay dắt một con lừa, tay kia chống gậy từ từ đi ra. Ðức Mẹ ẵm Chúa Hài đồng bọc trong khăn cũng từ từ đi đến giữa hang đá rồi nhẹ nhàng đặt Hài Nhi vào trong một cái máng có lót rơm. Một con bò to tướng nằm săn cạnh máng cỏ nghểnh đầu lên nhìn vào Chúa Hài Nhi, hơi thở phì phò. Con chiên nhỏ chạy lăng quăng cố tìm cho được một chỗ gần Ðức Mẹ, miệng kêu be be. Trước một hoạt cảnh sống động lần đầu tiên được tham dự như vậy, toàn dân thành Grêcciô, sau bài hát Kinh Vinh Danh, đồng thanh hô to " Hoan hô Chúa Cứu thế! Hoan hô Chúa Cứu thế! "

Sau Lễ Noel năm đó, Ðức Giáo Hoàng đã cho phép làm hang đá Giáng sinh hàng năm đề kỉ niệm ngày Chúa Giáng trần.

Có người để ý thấy thánh Phanxicô tại hang đá Grêcciô hôm lễ Giáng sinh đã khóc rất nhiều. Phải, thánh Phanxicô đã khóc rất nhiều, một phần vì cảm thương Chúa Hài đồng sinh ra trong cơ hàn giá lạnh; có ai còn nghèo và cơ cực hơn Chúa được đâu? nhưng phần khác, thánh Phanxicô đã khóc cho Hội dòng của ngài.

Hội Dòng của ngài vừa trải qua một cơn sóng gió dữ dội tưởng chừng như đã tan vỡ. Sau Công đồng Latran 1215, Hội Dòng bước vào một giai đoạn mới. Số người vào Dòng ngày một đông và thuộc đủ mọi thành phần xã hội, giàu có, nghèo có, nhà quê có, tỉnh thành cũng có, nhất là một số anh em trí thức và cả quí tộc nữa cũng xin vào Dòng. Số người đông đảo thì sinh hoạt cần phải có tổ chức hơn, nơi ăn chốn ở cũng phải đàng hoàng hơn và nhất là muốn đi giảng đạo cũng phải được chuẩn bị, học tập kỹ lưỡng hơn chứ không thể sống "tự phát" như buổi đầu được.

Luật sơ khởi mà thánh Phanxicô đã soạn ra cho anh em năm 1210 gồm những đoạn Phúc âm, châm ngôn, lời kinh thánh... không có các khoản qui định, giới cấm cụ thể nên rất khó áp dụng vì tùy nguời hiểu thế này thế khác. Lợi dụng thời gian thánh Phanxicô đi Syria truyền giáo cho người Hồi vào khoảng tháng 6 năm 1219, một số anh em đã cố tình sửa đổi đường hướng tu đức và sinh hoạt của Hội Dòng. Ðượctin này, thánh Phanxicô đã phải tức tốc trở về nước Ý. Năm 1220 ngài xin Ðức Giáo Hoàng Hônôriô III cử Ðức Hồng y Hugôlinô làm người Giám hộ để giám sát và sửa dạy anh em. Tại Tu nghị năm 1221 ngài đã đưa ra Bản Luật do chính tay ngài soạn nhưng đã bị anh em từ chối, yêu cầu ngài soạn cho một bản Luật khác "phù hợp với hoàn cảnh" hơn.

Ðầu năm 1223, thánh Phanxicô soạn một Bản Luật mới đưa cho Thầy Elia lúc đó là Tổng Phục vụ để chuẩn bị bàn thảo trong kỳ Tu nghị sắp tới. Vài hôm sau Thầy Elia báo đã làm mất Bản thảo Luật Dòng. Thánh Phanxicô vô cùng đau khổ, ngài biết rõ anh em muốn ngài thay đổi một số điều khoản căn bản của Luật Dòng, trong đó có khoản nói về đời sống khó nghèo, về nhà cửa và về huấn luyện. Nhưng thay đổi sao được? Muốn theo chân Chúa Kitô mà không dứt khoát với thế gian, không từ bỏ tất cả để theo Chúa, mà vẫn còn quyến luyến với nhà cửa, tiền bạc, quyền thế, quyền sở hữu và cả với tư duy của mình thì sao gọi là theo Chúa và theo Chúa, phục vụ Chúa, phục vụ anh em thế nào được? Lại một lần nữa, thánh Phanxicô cắn răng nhẫn nhục và trong nước mắt, ngài đã viết lại Luật Dòng. Ðến kỳ Tu nghị 1223, Phanxicô trình với anh em một Bản Luật mới với một vài thay đổi trong cách áp dụng nhưng trong tinh thần, lý tưởng Nghèo và Hèn mọn vẫn được ngài khẳng khái duy trì. Ðó là vào dịp lễ Chúa Thánh Thần Hiện xuống năm 1223.

Thất bại trong ba lần muốn đi truyền giáo ở Cận đông mà phải trở về nửa chừng vì giông bão, bệnh tật; ngỡ ngàng và đau khổ vì bị chính anh em trong Dòng chống đối ngài vì lý tưởng nghèo khó, thánh Phanxicô đã nghĩ đến cách tìm cho anh em, con cái ngài một bài học cụ thể và thuyết phục, chứng minh được lý tưởng Nghèo khó là Lý tưởng của Phúc âm, đời sống khó nghèo hèn mọn là chính thân phận của Chúa Cứu thế, anh em phải lấy làm vinh dự chứ không được trốn tránh, anh em phải xem đó là mẫu mực phải theo chứ không được thoái thác chối từ. Sau nhiều ngày cầu nguyện xin ơn Trên soi sáng, thánh Phanxicô đã nghĩ ra cách làm sống lại Mầu nhiệm Giáng sinh để vừa tôn kính Mầu nhiệm Ngôi Lời nhập thể, vừa cho tất cả anh em trong Dòng một bài học về Ðức Nghèo và Hèn mọn .

Trải qua nhiều năm tháng, lễ Giáng sinh được mọi người công giáo khắp hoàn vũ mừng kính trong niềm hân hoan mừng Chúa giáng trần. Riêng anh chị em trong đại gia đình Phan sinh mừng Noel mà cũng nhớ đến bài học căn bản và cốt thiết mà Cha thánh đã chỉ dạy và muốn anh chị em luôn noi theo đó là Lý tưởng Nghèo khó và Hèn mọn.

 

Nguyễn Ðình Nam, sfo. (Montreal, Canada)