THÁNH PHANXICÔ
CON NGƯỜI CỦA T̀NH HUYNH ĐỆ
Thành phố Assisi nằm ở trung tâm nước Ư, toạ lạc trên dăy hoành sơn Subasio, bên dưới là đồng bằng Ombria. Thành phố được xây dựng ở đó như để đón nhận và phản chiếu tất cả ánh sáng từ trời toả xuống và từ đất chiếu lên?
Chính tại thành phố nhỏ bé thời trung cổ này, Phanxicô thành Assisi chào đời năm 1181.
Là con trai một thương nhân buôn vải giàu có, cậu bé được đặt tên là Gioan vào ngày nhận phép rửa tội. Nhưng khi ông Phêrô Bênađônê, cha cậu từ nước Pháp trở về sau một một chuyến buôn, ông đă đổi tên cậu bé thành Phanxicô (Francesco - chú bé người Pháp).
Chàng trai Phanxicô tham gia rất sớm vào thương nghiệp của gia đ́nh. Chàng kiếm được rất nhiều tiền và cũng phung phí một cách ngông cuồng trong các lễ hội với bạn bè. Họ tôn phong chàng là "ông vua tuổi trẻ vàng son" thành phố Assisi. Chàng khôn khéo trong việc buôn bán, tao nhă và lịch thiệp trong giao tiếp, đồng thời chàng c̣n là một người bạn vui tính. Chàng có tất cả mọi thứ để có thể gặt hái thành công trong cuộc sống.
KHỞI ĐẦU MỘT ƠN GỌI
1. Ơn hoán cải
Phanxicô ôm ấp những hoài băo lớn. Năm 16 tuổi, chàng mơ ước vinh quang binh nghiệp và khao khát trở thành một hiệp sĩ. Năm 18 tuổi, chàng gia nhập quân đội công xă và tham chiến chống lại thành phố láng giềng thù nghịch là Pêrudia.
Nhưng chàng bị bắt làm tù binh, một năm sau mới được trở về Assisi với một tấm thân tàn tạ. Chàng ngă bệnh. Đó là giai đoạn cô đơn và phản tỉnh trong cuộc đời chàng. Thánh Bonaventura viết: "Chúa đă dùng những chuỗi ngày đau ốm để chuẩn bị tâm hồn Phanxicô đón nhận ơn Thánh linh" (Đại truyện 1,2).
Tuy thế Phanxicô vẫn tiếp tục theo đuổi mộng công danh. Năm 1204, Gauthier de Brienne một tướng lănh của đạo quân Đức Giáo hoàng, chiêu mộ quân t́nh nguyện. Phanxicô sắm sửa một chiến bào lộng lẫy để ra đi.
Trong đêm khuya, chàng chiêm bao thấy ḿnh ở trong một lâu đài sang trọng: một người thiếu nữ đẹp đứng giữa các vũ khí. Có tiếng gọi chàng và hứa cho chàng tất cả những ǵ chàng thấy. Lạ thay, những vũ khí đều mang h́nh thánh giá. Phanxicô không cần t́m ư nghĩa sâu xa. Chàng cắt nghĩa theo mộng công danh mà chàng đang theo đuổi. Một lâu đài - những vũ khí - một hiền thê trẻ đẹp, đó chẳng phải là điều chàng ao ước sao? Và Phanxicô hăng hái lên đường tới Spôlêtô, một thành phố cách Assisi chừng 40 cây số.
Đêm hôm đó, chàng lại nghe có tiếng hỏi trong giấc mơ:
- Ai có thể cho ngươi nhiều hơn, ông chủ hay tôi tớ?
- Thưa là chủ.
- Vậy sao ngươi bỏ chủ mà theo tớ?
- Lạy Chúa, Chúa muốn con làm ǵ?
- Hăy trở về Assisi rồi ngươi sẽ biết phải làm ǵ.
Phanxicô ư thức rằng cho tới bấy giờ, Thiên Chúa đă chỉ giữ một vai tṛ thứ yếu trong cuộc đời chàng. Đời chàng đă ngập tràn những ước nguyện, những dự định trần thế đến nỗi không c̣n chỗ cho Chúa, Đấng có quyền, như một lănh chúa, đ̣i hỏi con người từ bỏ những ước nguyện và dự định riêng để phụng sự Người cách vô điều kiện. Và từ nội tâm đến cử chỉ bên ngoài, Phanxicô bắt đầu trở về với Chúa.
Sáng hôm sau, không chút ngần ngại, Phanxicô lên ngựa trở về Assisi trước những con mắt ngạc nhiên của dân thành.
Nhưng bây giờ chàng phải làm ǵ? Ai sẽ nói cho chàng biết? Để đón nhận sứ mạng mới, Phanxicô thường trốn bạn bè, đi t́m thanh vắng trong những hang hốc và những ngôi thánh đường đổ nát, chẳng hạn nhà nguyện thánh Đamianô. Tại đó, chàng đă cầu nguyện hằng giờ trước ảnh tượng Chúa Kitô theo kiểu Byzantin.
Những ngày dài trong thinh lặng và cầu nguyện đă làm cho Phanxicô ư thức rằng muốn nghe theo tiếng Chúa và chiêm ngưỡng Người, trước hết phải từ bỏ những cái mà ngày xưa chàng khao khát t́m kiếm và phải yêu mến những điều mà theo khuynh hướng tự nhiên chàng lấy làm gớm ghiếc. Đó là ư nghĩa của sự trong sạch mà sau này ngài đă dạy cho anh em:
"Phúc thay ai có tâm hồn trong sạch, v́ họ sẽ được ngắm nh́n Thiên Chúa. Người thật sự có tâm hồn trong sạch là người khinh chê của cải trần thế, t́m kiếm gia nghiệp thiên quốc và không ngừng thờ phượng, nh́n ngắm Chúa là Thiên Chúa hằng sống chân thật với ḷng thanh trí sạch" (Hn 16).
Một dịp xảy tới: Một hôm vừa ra khỏi Assisi, Phanxicô gặp một người phung cùi, mang thứ bệnh ghê tởm và bị mọi người xa lánh. Khi thấy người cùi đến gần, Phanxicô đă thúc ngựa chạy nhanh để tránh mặt. Nhưng chính lúc ấy, dường như có một bàn tay nào đó ḱm dây cương ngựa lại khiến chàng phải trực diện với bệnh nhân. Lúc này chàng mới nhận ra sự biến dạng khủng khiếp trên thân thể con người đang chống nạng lê bước tới chàng: môi bị ăn ṃn, mũi chỉ c̣n một lỗ hổng khủng khiếp. Một mùi hôi thối xông lên làm chàng ngạt thở. Tuy khó chịu, nhưng chàng vẫn cảm thấy bị thúc bách tiến về phía người cùi. Khi đến nơi, chàng nhảy xuống và đưa cho người cùi tất cả số tiền mang theo nơi ḿnh. Thấy bàn tay lở loét, chàng muốn quay đi. Nhưng cuối cùng, chàng đă cúi xuống và hôn lên bàn tay ghê tởm ấy. Đó là chiến thắng đầu tiên của chàng hiệp sĩ. Không một chứng từ nào quí hơn là chính tâm sự của Phanxicô:
"Chúa đă ban cho tôi, tu sĩ Phanxicô, ơn bắt đầu cuộc đời hoán cải như thế này: Khi c̣n sống trong tội lỗi, mỗi lần thấy người phung, tôi lấy làm ghê tởm lắm. Nhưng chính Chúa đă dẫn tôi đến với họ và tôi đă tỏ ḷng thương xót họ. Khi xa cách họ, điều đối với tôi trước kia là ghê tởm đă trở thành dịu ngọt cho tôi trong tâm hồn cũng như thể xác" (Di Chúc 1-3).
Phanxicô đă sống một cảm nghiệm dịu ngọt trong t́nh thân ái đối với Chúa. Chàng khám phá ra người cùi là anh em của ḿnh. Kể từ ngày đó, chàng hay tới giúp việc cho những bệnh nhân cùi.
Giây phút quyết định đă đến: một ngày kia, đang qú trước Thánh giá ở gian cung thánh nhà nguyện thánh Đamianô, ánh mắt Phanxicô đăm đăm nh́n lên Đức Kitô, ánh mắt Đức Kitô đăm đăm nh́n Phanxicô: "Thiên Chúa tối cao và vinh hiển đến chiếu rọi vào cơi tối tăm trong tâm hồn tôi?" Chàng chợt nghe một tiếng nói. Tiếng ấy vọng xuống từ Thánh giá hay vọng lên từ tâm hồn chàng: "Phanxicô, con không thấy Nhà của Ta đổ nát sao? Hăy đi và sửa lại cho Ta". Một làn sóng sự sống, một ḍng nước t́nh yêu xâm chiếm con tim Phanxicô.
Thế rồi, ḍng nước t́nh yêu ấy đă cuốn hút chàng đi tu sửa các nhà nguyện và đến với những người bần cùng. Chàng mạnh dạn đến với người phong cùi, thăm viếng các trại phong và tận t́nh chăm sóc họ. Thế giới của chàng đă nghiêng về phía những người bị loại trừ, bé nhỏ và nghèo hèn.
Ông Phêrô Bênađônê không thừa nhận cậu con trai nữa. Ông không hiểu, nên ông không chấp nhận sự biến chuyển đang làm thay đổi người con của ông. Thất vọng và xấu hổ v́ cậu con trai thường lui tới trại phong, ông giận tím mặt khi nghe biết chàng đă bán một kiện vải để lấy tiền tu sửa một ngôi nhà thờ hoang tàn. Ông đ̣i lại số tiền. Phanxicô bị triệu tập ra trước toà án Đức Giám mục Assisi. Tại đây, Phanxicô đă làm một cử chỉ bất ngờ: sau khi trả lại tất cả số tiền cho thân phụ, chàng cởi luôn quần áo, trao trả cho ông và trước mặt Đức Giám mục và mọi người, chàng nói: "Xin tất cả mọi người hăy nghe: xưa nay tôi vẫn gọi ông Phêrô Bênadônê là cha tôi, nhưng từ nay, tôi sẽ thong dong mà thốt lên: Lạy Cha chúng con ở trên trời".
Kể từ lúc ấy, Phanxicô hoàn toàn tự do. Chàng khoác một tấm áo thô hèn và lên đường, quay lưng với tiền bạc, quyền thế và công danh mà chàng chẳng hề quan tâm hơn bụi đường: chàng ch́m ngập một cách huyền nhiệm trong luồng khí ca tụng. Khi mấy anh cướp trấn lột chàng trên núi, chàng thản nhiên tuyên bố: "Tôi là sứ giả của Đức Vua cao cả".
Chàng sống cuộc đời ẩn dật hai năm, đi xin của bố thí như một người hành khất. Vâng lệnh Đức Kitô truyền dạy tại nhà nguyện thánh Đamianô, chàng bắt tay sửa chữa nhiều nhà nguyện đổ nát vùng ngoại ô thành phố Assisi như nhà nguyện thánh Đamianô, nhà nguyện thánh Phêrô và nhà nguyện Đức Bà các Thiên thần hay c̣n gọi là nhà nguyện Đức Maria Porziuncola.
2. Tiếng gọi Tin mừng
Thế rồi một ngày kia, chàng vào gian cung thánh nhà nguyện Đức Mẹ Porziuncola tham dự thánh lễ và nghe đọc bài Tin mừng Đức Giêsu sai các môn đệ đi truyền giáo: "Anh em hăy ra đi, Thầy sai anh em đi như chiên giữa bầy sói. Anh em đừng đem theo vàng bạc, tiền của? Vào nhà nào, anh em hăy nói: 'chúc b́nh an cho nhà này'." Đó là một khai sáng cho tâm trí Phanxicô. Ơn gọi của ngài đă được mặc khải. Ngài sung sướng kêu lên: "Đó là điều tôi ao ước, đó là điều tôi t́m kiếm!" Ngài sẽ đi vào thế giới như các môn đệ đă được Thầy sai đi, "không vàng, không bạc", hoàn toàn trần trụi; và cũng như các môn đệ, ngài loan báo hoà b́nh: hoà b́nh của Đấng Mêsia, sự giải hoà giữa Thiên Chúa với con người và giữa con người với nhau. Trong một thế giới xâu xé, ngài sẽ là một sứ giả kiến tạo hoà b́nh.
Một dự phóng táo bạo. Bước theo lư tưởng Tin mừng, Phanxicô sẽ tuyệt giao với hệ thống chính trị-tôn giáo thời đại của ngài. Ngài sẽ khai mở một con đường mới trong một Giáo Hội, v́ sở hữu nhiều tài sản - các toà Giám mục và đan viện -, nên đă trở thành phong kiến và lănh chúa.
3. Chúa đă ban cho tôi các anh em
Nói cho đúng, Phanxicô không hề mơ tưởng thiết lập một hội ḍng tu tŕ hay cải cách Giáo hội. Ngài chỉ muốn đi theo sát Đức Kitô.
Tuy nhiên, nhiều thanh niên trưởng giả thành phố Assisi như Bênađô Quintavalê, Phêrô Catanê đă bị ngài thu hút và đến với ngài. Phanxicô tiếp nhận họ như những anh em được Chúa gởi đến. Đó là khoảnh khắc hệ trọng trong cuộc đời ngài. Bởi lẽ đó là giây phút bắt đầu cuộc mạo hiểm phan sinh đúng nghĩa. Từ đó về sau, chính trong huynh đệ đoàn mà ngài sống lư tưởng Tin mừng.
Việc đầu tiên của ngài là cùng với mười một anh em tiên khởi đi triều yết Đức Giáo hoàng và đệ tŕnh dự phóng tin mừng. Phanxicô nói với anh em: "Này anh em, tôi thấy Chúa muốn cho cộng đoàn chúng ta ngày càng thêm đông, v́ t́nh yêu của Người. Chúng ta hăy đi gặp Mẹ thánh chúng ta là Giáo hội Roma. Chúng ta hăy bày tỏ cho Đức Giáo hoàng biết điều mà Thiên Chúa đă thực hiện giữa chúng ta, để chúng ta tiếp tục công việc đă được khởi sự theo ư và mệnh lệnh của Chúa" (Truyện kư Ba người bạn, 46).
Sự táo bạo của dự phóng không khỏi làm cho Đức Innôxentê và giáo triều ái ngại: "Phanxicô và anh em sẽ sống thế nào nếu không có sở hữu và lợi tức?" Đàng khác, thời kỳ ấy đă có nhiều giáo phái viện dẫn lư tưởng Tin mừng và nhân danh lư tưởng nghèo khó để công kích Giáo hội! Giáo triều đang suy tính, th́ Đức Hồng y Jean de Saint-Paul, bạn của Đức Cha Guido, Giám mục địa phận Assisi, lên tiếng can thiệp: "Nếu chúng ta từ chối và xem như một điều mới mẻ và kỳ lạ lời xin của người nghèo này là sống theo Tin mừng, th́ chúng ta phản nghịch với Tin mừng. Cho rằng theo đuổi sự trọn lành của Tin mừng là một điều mới mẻ, điên cuồng hay kỳ lạ, tức là lăng mạ Chúa Kitô, v́ Ngài là tác giả của Tin mừng" (Đại truyện 3,9). Lời nói đó đă gây một ấn tượng sâu sắc trong giáo triều. Đức Hồng y đă đánh một cú mạnh vào cái khôn ngoan của loài người. Trong một câu ngắn ngủi, ngài đă tóm tắt một cách rơ ràng bản chất của phong trào Phan sinh: Tuân giữ Tin mừng của Đức Giêsu Kitô. Sau khi nghe Phanxicô khẳng định ḷng từ bi Chúa không bao giờ bỏ rơi những kẻ quyết sống nghèo khó, Đức Giáo hoàng liền chấp thuận: "Anh em hăy ra đi, và xin Chúa ở với anh em. Anh em hăy rao giảng đời đền tội cho mọi người theo như Chúa soi sáng. Khi Thiên Chúa tăng số và tăng ơn lành cho anh em, th́ hăy lấy làm vui mừng và nhớ cho Cha biết. Cha sẽ ban cho nhiều điều khác nữa và sẽ an tâm giao phó cho nhiều trách nhiệm khác quan trọng hơn" (1 Cel 33). Trước hôm đó, Đức Giáo hoàng cũng đă thấy trong một giấc mộng: Đền thờ Latêranô sắp sụp đổ; nhưng một người nghèo kia, thân h́nh bé nhỏ và yếu ớt đưa vai ra đỡ và dựng lại. Ngài nhận ra con người bé nhỏ đó chính là Phanxicô Assisi. Ngài chuẩn y Luật ḍng do Phanxicô đă tŕnh và ban phép giảng dạy, tuy đó mới c̣n là việc chuẩn y bằng miệng. Ngài c̣n muốn có thời gian để nh́n xem cây non này sẽ đưa lại những hoa quả như thế nào. Hồng y Jean de Saint Paul tự tay cắt ṿng tóc trên đầu Phanxicô và các anh em của ngài như dấu hiệu công nhận của Giáo hội.
Anh em tràn ngập niềm vui, lên đường trở về Assisi. Anh em dừng chân tại Rivô Tortô, trú ngụ trong một túp lều chật hẹp và bỏ hoang bên một ḍng suối.
Thế là đời sống của anh em bắt đầu: sống nghèo triệt để, nhưng cũng hân hoan trong t́nh huynh đệ và trong tiếng ca tụng ngợi khen Chúa. Để kiếm sống, anh em tự nguyện làm công trong nhà người ta và đảm nhận những công việc thấp hèn. Một vài anh em chăm sóc bệnh nhân phong cùi. Mọi anh em đều chỉ có một mối ưu tư là trở nên người xây dựng hoà b́nh. Số lượng anh em không ngừng gia tăng. Anh em rời Rivô Tortô và đến cư trú giữa một rừng cây trong cánh đồng Assisi, chung quanh nhà nguyện Đức Mẹ Porziuncola.
MỘT PHONG TRÀO HUYNH ĐỆ
Đó là mùa xuân của Tin mừng. Trong một xă hội đầy dẫy những xung đột do sự phát triển kinh tế, Phanxicô khai mở những con đường huynh đệ.
Huynh đoàn tiên khởi đă khai sinh nhiều huynh đoàn khác. Người ta thấy nở rộ hầu như khắp nơi trên nước Ư. Số anh em tăng lên hàng trăm, rồi hàng ngàn, và toả lan khắp châu Âu.
Động lực lôi cuốn các thanh niên và người trẻ đến với nếp sống ấy chính là t́nh huynh đệ. Chính đức nghèo cũng được xem như là một con đường của t́nh huynh đệ. Phanxicô nói: "Không một anh em nào có quyền thống trị, nhất là trên anh em ḿnh. Không ai được gọi là tu viện trưởng? Bất cứ anh em ở đâu, khi gặp nhau hăy tỏ ra là anh em cùng một gia đ́nh".
Đó quả là một sự mới mẻ lạ lùng trong Giáo Hội thời ấy. Các Giám mục trong giáo phận, các Viện phụ trong đan viện quả là những lănh chúa phong kiến, đôi khi nắm giữ một quyền bính trần thế trên dân chúng của cả một vùng lănh địa.
C̣n anh em không có đan viện, nhà thờ hay đất đai. Buổi đầu, anh em trú ngụ trong những nơi may mắn gặp được bên ngoài thành phố. Ban ngày, anh em nhập đoàn với người dân, làm thuê làm mướn chỗ này chỗ nọ. Anh em nuôi sống bằng công việc tay chân hay bằng của bố thí. Một vài anh em dấn thân vào việc rao giảng. Anh em rảo qua làng này đến làng khác. Đến bất cứ nơi nào, anh em luôn tỏ ra là những sứ giả xây dựng hoà b́nh.
"Lạy Chúa, xin dùng chúng con như khí cụ hoà b́nh? để chúng con đem yêu thương vào nơi oán thù? đem hiệp nhất vào nơi bất hoà".
1. Hoà b́nh và lời ca tụng
Hoà b́nh mà anh em loan báo có tên gọi là t́nh huynh đệ. Nói cho đúng, hoà b́nh đó không ǵ khác hơn là sự chiếu toả của t́nh huynh đệ giữa anh em. Anh em muốn chia sẻ t́nh huynh đệ ấy cho mọi người.
Đó cũng là sự hiệp thông trong lời ngợi khen Chúa. Thánh Phanxicô rất nhấn mạnh điểm này. Ngài mong muốn anh em là những con người của lời ngợi khen và thờ phượng. Chính ngài làm gương cho anh em. Ngài thường xuyên rút lui vào ẩn viện cô tịch cùng với vài anh em, dành trọn nhiều ngày để ngợi khen và thờ phượng Chúa. Sau đó ngài mới quay về cuộc đời hành hương của sứ giả hoà b́nh.
Cuộc đời ngài gắn liền với những ẩn viện cô tịch: Carceri, Celle, San Urbano, Pogio-Bustone, Fonte-Colombo, Greccio, La Verna?
2. Ơn gọi Clara
Sự thành công của huynh đoàn mới khai sinh không chỉ giới hạn trong nam giới. Nó nhanh chóng lan rộng đến nữ giới. Thật vậy, lư tưởng Tin mừng của Phanxicô đă chóng gây nên một âm hưởng sâu đậm trong con tim một thiếu nữ đài các ở thành phố Assisi. Thiếu nữ ấy tên Clara, lúc ấy vừa mới 18 xuân xanh.
Chẳng có ǵ tiên báo Clara sẽ gặp Phanxicô và thấu hiểu ngài. Cô kém ngài 12 tuổi. Gia đ́nh cô lại thuộc tầng lớp quư tộc. cô thừa hưởng một nền giáo dục uyên bác và hứa hẹn một cuộc hôn nhân vương giả. Cô không có một tuổi trẻ sôi động như Phanxicô. Không bao lâu trước những biến động khi thành phố Assisi thành lập công xă, gia đ́nh cô lánh nạn sang thành phố láng giềng Pêrudia.
Trở về Assisi vài năm sau đó, cô nghe đồn đăi chàng trai hào hoa đă từ bỏ tất cả, gia đ́nh, của cải, quyền thế để đi theo Đức Kitô nghèo khó. Nhất là cô đă nghe chàng giảng tại Vương cung thánh đường Assisi. Cô cảm kích sâu xa trước lời lẽ đơn sơ và và đầy nhiệt huyết. Những lời ấy c̣n vang vọng trong tâm hồn cô như một lời mời gọi. Từ lúc ấy, cô mong muốn gặp chàng. Cùng với môït bạn gái, cô t́m gặp chàng để thỉnh ư về ơn gọi của ḿnh. Thấy nơi cô có một tâm hồn trong sáng và dũng cảm, Phanxicô khuyến khích cô tận hiến cho Chúa. Và cô đă quyết định.
Chiều ngày lễ Lá năm 1212, Clara khoác một bộ áo lộng lẫy nhất, kín đáo ra khỏi nhà và vội vă tiến về nhà nguyện Đức Mẹ Porziuncola, tại nơi đây Phanxicô và anh em đang đứng đợi. Cô trút bỏ trang phục lôïng lẫy và khoác tấm áo đền tội. Trước tiên, cô được đưa đến đan viện thánh Phaolô, ḍng nữ Biển Đức. Vài tuần sau, cô chuyển đến sống tại nhà nguyện thánh Đamianô. Lập tức, nhiều thiếu nữ thượng lưu, trong đó có cô em gái Anê, đă nối gót theo cô, sống cuộc đời Tin mừng trong nghèo khó và ngợi khen. Cũng như huynh đoàn của anh em, huynh đoàn các chị tăng nhanh.
3. Ḍng Phan Sinh Tại Thế
Ngay từ những bước đầu trên đường đi giảng, Phanxicô đă có một sức hấp dẫn mănh liệt trên quần chúng. Qua ngài, Thiên Chúa trở thành gần gũi hơn, thế giới siêu nhiên trở thành thực tế hơn. Số người tự nguyện đoạn tuyệt trần gian, sống đời đền tội ngày một thêm đông đảo. Phanxicô không thể thâu nạp tất cả, nhất là những người c̣n phải chu toàn nhiệm vụ làm cha, làm mẹ, thực hiện ư Chúa ngay trong hoàn cảnh, địa vị ḿnh ở đời. Nhưng Phanxicô không nỡ để cho những tâm hồn thành tâm thiện chí ấy mai một đi giữa chợ đời huyên náo. Ngài vẫn nghĩ cách đem lại cho họ một phương thế tu thân lập đức thích hợp với hoàn cảnh của họ.
Năm 1216, sau lúc ngài giảng xong, dân chúng thành Canara muốn bỏ hết mọi sự để theo ngài. Ngài khuyên: "Anh chị em không nên vội vàng như thế, tôi hứa sẽ giải quyết cho anh chị em".
Trong lúc chờ đợi, bất cứ ở nơi nào, hễ có bóng một Tu viện Ḍng Anh Em Hèn Mọn, Ḍng Nhất, cũng như Ḍng Nh́ là ở đó có một số anh chị em giáo hữu thường liên lạc mật thiết và chịu ảnh hưởng sâu rộng. Các anh chị em này, tuy ở giữa thế gian, nhưng vẫn cố noi theo cuộc đời đền tội và lư tưởng khó nghèo. Họ xa lánh cuộc đời xa hoa, dành th́ giờ và đem tiền của giúp đỡ người nghèo, góp phần vào hoạt động tông đồ của ḍng Anh Em Hèn Mọn.
Thế là quây quần chung quanh những tu viện chính thức, một đoàn thể, tuy chưa có tổ chức ǵ, nhưng cùng chung một lối sống, một tinh thần. Giữa các giáo hữu thường, họ đă thành một nhóm chiến sĩ ưu tú có ảnh hưởng tốt. Họ góp sức chung lưng, thực hiện những công cuộc từ thiện như lập bệnh xá, lập dưỡng đường, mở những ngày tĩnh tâm cầu nguyện, len lỏi vào mọi tầng lớp khuyến khích những người khô khan nguội lạnh hay sa đà trụy lạc trở về với Chúa.
4. Sự lớn nhanh của huynh đoàn
Nhận thấy các huynh đoàn anh em cũng như chị em tăng nhanh, Phanxicô chỉ biết tạ ơn Thiên Chúa v́ mùa xuân Tin mừng đến trong Giáo hội. Vâng, ngài vẫn thích nói "Thiên Chúa thật là Đấng Thiện Hảo, là nguồn mạch mọi điều thiện hảo". Ngài đă thấy Chúa chiếu toả trên anh em "ánh quang huy hoàng" như ánh mặt trời.
Mỗi năm, vào dịp lễ Ngũ Tuần, anh em trong mỗi Tỉnh ḍng tề tựu tại một nơi quy định để cử hành tu nghị. Các cuộc gặp gỡ đó là những cao điểm trong đời sống anh em. Anh em cầu nguyện chung với nhau, chia sẻ kinh nghiệm và hoạch định dự phóng đời sống.
V́ số anh em mỗi ngày một gia tăng, thánh Phanxicô không thể đích thân tham dự mọi cuộc tu nghị tỉnh ḍng. Do đó, ngài quyết định triệu tập toàn thể anh em về tham dự Tổng Tu nghị tại nhà nguyện Đức Mẹ Porziuncola nằm trên cánh đồng Assisi, nơi khai sinh huynh đoàn tiên khởi.
5. Chiều kích thế giới
Luồng sinh khí huynh đệ đă từng nâng tâm hồn Phanxicô lên cao không thể dừng lại nơi đó, nhưng đă luôn luôn thúc đẩy ngài đi xa hơn nữa, hướng đến một t́nh huynh đệ đại đồng. Ngài mơ ước quy tụ tất cả mọi người vào một mối giây hiệp thông huynh đệ trong t́nh yêu Thiên Chúa.
Như triết gia P. Ricoeur nhận xét, Phanxicô ước mong "biến đổi mọi thù nghịch thành t́nh huynh đệ, dẫn vào sự hiệp nhất của tạo thành".
Thời bấy giờ, thế giới phân chia thành hai khối lớn khép kín, hai khối đối địch: một bên là thế giới Kitô giáo và bên kia là Hồi giáo. Giữa hai khối là thánh chiến, là thập tự chinh. Địa điểm gây bất hoà và tranh chấp lại là Thánh địa, nơi Đức Kitô đă sống và chịu đau khổ v́ nền hoà b́nh thế giới.
Phanxicô không muốn chấp nhận sự đổ vỡ đó. V́ thế, ngài phác hoạ dự án xây dựng một nhịp cầu giữa hai khối, liên kết hai bên trong t́nh huynh đệ. Phanxicô quyết định lên đường sang Cận Đông gặp Quốc vương hồi giáo và mang sứ điệp Tin mừng và huynh đệ vào điểm nóng ấy. Một giấc mộng điên rồ. Cuối tháng sáu năm 1219, thánh Phanxicô lên tàu tại cảng Ancône hướng về cảng Acre và Damiette. Phanxicô bạo dạn tới gặp Vua Hồi giáo: Melek-el-Kamel. Nghe Phanxicô giảng, vị này tỏ ra nhiều thiện cảm, và mời thánh nhân lưu lại trong triều đ́nh. Nhưng thấy công tŕnh giảng dạy không đưa lại kết quả nào, Phanxicô xin rút lui. Sau đó Ngài sang Đất Thánh: trong nhiều tháng Ngài thăm viếng quê hương Chúa Cứu Thế, sống đời chiêm ngưỡng.
6. Sự nghèo khó triệt để
Thật hết sức trớ trêu! Trong khi ngài đang nỗ lực làm trung gian hoà b́nh giữa thập tự quân và vua Hồi giáo, một sứ giả đến từ nước Ư báo cho ngài biết trong khi ngài vắng mặt, nội bộ huynh đoàn đă bất hoà trầm trọng.
Đây là sự thất bại trên mọi chiến tuyến. Hoạ vô đơn chí, đôi mắt viêm nhiễm v́ mặt trời nóng bỏng nay khiến ngài hầu như mù loà và rất đau đớn.
Tổn thương trong tâm hồn cũng như trong thân xác, ngài trở về nước Ư trong thảm hại. Ngài t́m gặp những anh em lạc lối.
Ngài tạm thời rút lui vào một ẩn viện cô tịch. Đó là giây phút đen tối nhất trong cuộc đời ngài. Ngài không c̣n biết rơ Thiên Chúa chờ đợi ǵ nơi ngài. Ngài có cảm tưởng người ta muốn giật Hội Ḍng ra khỏi tay ngài và lôi kéo ngài xa rời ơn gọi ban đầu. Bấy giờ, ngài cảm nghiệm những giây phút bất an, buồn phiền và cả sự nổi giận nội tâm.
Cơn khủng hoảng ấy, càng trầm trọng hơn v́ bệnh tật, quả là một thử thách nghiêm trọng. Thiên Chúa đợi ngài ở đấy. Phanxicô được mời gọi tiến tới một sự trần trụi tối thượng, một sự nghèo khó triệt để. Một sự nghèo khó không chỉ liên quan đến của cải vật chất, nhưng đụng chạm đến bản chất thâm sâu nơi con người.
Bên trong con người có một ư muốn chiếm hữu, chiếm làm của riêng điều tốt lành ḿnh thực hiện và vênh vang v́ nó. Không phải vô cớ mà trong các thư văn, Phanxicô tố giác cái ư muốn khiến chúng ta tự xưng là thầy và chủ nhân các điều thiện chúng ta làm; không phải vô cớ mà ngài nhận thấy trong sự bối rối và tức giận những dấu chỉ chắc chắn của sự chiếm hữu thầm kín ấy. Chính ngài đă từng trải về cơn cám dỗ bối rối và tức giận. Và Chúa đă chỉ cho ngài biết ngài phải truất hữu chính công tŕnh của ngài - đó là huynh đoàn mà ngài nhiệt tâm gầy dựng - để chính ḿnh trở thành công tŕnh của Thiên Chúa: "Hỡi con người nhỏ bé, thấp hèn và dốt nát, hăy nói cho Ta biết v́ sao con khổ tâm như thế? Ai đă gieo trồng Hội ḍng của con? Chẳng phải Ta sao? Ta đă chọn con là kẻ đơn sơ và dốt nát để con và anh em con biết rằng chính Ta sẽ chăm sóc cho đoàn chiên của Ta. Vậy con chớ buồn phiền nữa" (Truyện kư Pêrudia 86).
Phanxicô tin vào lời Chúa. Và với đức tin của người nghèo, ngài trao phó hoàn toàn Hội ḍng cũng như bản thân trong bàn tay Thiên Chúa. Yêu và yêu nhiều chưa đủ. Phải học trở nên nghèo khó trong t́nh yêu, nhất là trong t́nh yêu. Không chiếm hữu sự ǵ. Không chiếm hữu người nào. Bấy giờ, t́nh yêu mới đạt tới đỉnh trọn lành.
7. B́nh an tái lập
Hội ḍng không c̣n là việc của ngài, nhưng là việc của Thiên Chúa. Chúa là Thiên Chúa, thế là đủ. Kể từ lúc đó, Phanxicô mở rộng cơi ḷng cho Thánh Thần Chúa. Một luồng gió b́nh an và thanh thản xâm chiếm ngài. Tất cả con người ngài bắt đầu toả rạng huy hoàng như ánh mặt trời sau cơn giông băo.
Phanxicô trở thành một vật thể sáng chói. Không ǵ có thể tách rời ngài khỏi T́nh yêu của Đấng Tạo Hoá.
Và này đây, ngài cảm thấy chan chứa một năng động mới. Ngài tâm sự cùng các bạn đường: "Cho đến bây giờ, chúng ta chưa làm được ǵ, chúng ta hăy bắt đầu làm một cái ǵ đi nào".
Kỳ thực th́ không phải làm việc này hay việc nọ, nhưng là để cho Thánh Thần Chúa hoạt động trong chúng ta.
Theo năm tháng, sức khoẻ Phanxicô yếu dần? Nhưng trước máng cỏ Giáng Sinh ở Greccio, trong ẩn viện La Verna hay trong cộng đoàn, chính con người hoà b́nh và huynh đệ ấy tiếp tục cất lên Bài Ca Anh Mặt trời và say mê chiêm ngưỡng Đức Kitô.
8. Năm dấu thánh
Vào khoảng tháng 8 năm 1224, hai năm trước khi từ giă cơi đời, Phanxicô lên núi La Verna. Tại nơi đây, ngài đắm ch́m trong việc chiêm ngưỡng cuộc khổ nạn của Chúa Kitô. Cuộc khổ nạn xuất hiện trong tâm trí ngài như một mặc khải về T́nh yêu vô biên. Ngài cảm thấy nảy sinh trong ḷng một nỗi khao khát vời vợi muốn kết hiệp với cuộc khổ nạn của Chúa Kitô. Ngài cầu nguyện như thế này: "Lạy Chúa, ước ǵ mănh lực nồng cháy và dịu dàng của t́nh yêu Chúa chiếm ngự tâm hồn con và giải thoát tâm hồn con khỏi mọi sự dưới bầu trời này, để con chết v́ yêu T́nh yêu của Chúa, như Chúa đă chết v́ yêu t́nh yêu của con".
Thế rồi vào một buổi sáng - vào dịp lễ suy tôn Thánh Giá - trong khi cầu nguyện trên sườn núi, ngài thấy từ trời ngự xuống một hữu thể có cánh, một hữu thể rực lửa và sáng láng: thần Xêraphim có sáu cánh chói ngời như trong thị kiến của ngôn sứ Êdêkien. Đó là một trong các hữu thể bất tử chầu chực trước ngai Thiên Chúa và là sự chiếu toả vinh quang của Người. Nhưng lạ lùng thay, hữu thể vinh quang và sáng ngời ấy lại đau khổ: tay chân đều bị đâm thâu.
Trước thị kiến ấy, tâm hồn Phanxicô như bị chia cắt bởi những t́nh cảm trái nghịch. Vẻ đẹp và ánh mắt dịu dàng của thần Xêraphim làm cho ngài chan chứa niềm vui, nhưng đồng thời, những đau đớn của Đấng chịu đóng đinh khiến ngài rụng rời. Và bỗng nhiên, Đau khổ và Vinh Quang, kết hợp với nhau một cách kỳ lạ trong thị kiến ấy, vồ bắt ngài như một con chim săn mồi.
Thị kiến vụt tắt. Bấy giờ, cúi mặt xuống, ngài thấy đôi tay và đôi chân đă bị đâm thủng. Vinh quang Thiên Chúa đă chạm đến ngài. Ngài măi măi là con người bị đóng đinh.
Cả cuộc đời ngài là một sự chiêm ngưỡng Đức Kitô liên lỉ và nồng nàn. Và sự chiêm ngưỡng ấy kết cuộc đă biến đổi ngài hoàn toàn theo h́nh ảnh Đấng Chịu Đóng Đinh.
9. Bài Ca Vạn Vật
Bấy giờ xảy ra một điều bất ngờ: con người mà thiên hạ tưởng đă biến khỏi mặt đất v́ tâm hồn đắm ch́m trong Thiên Chúa và thân thể yếu nhược do các dấu đinh và bệnh tật, con người đó bắt đầu ngồi trên lưng lừa ngang dọc miền Ombria và Marche, đi đến làng này tới làng khác và tha thiết kêu gọi mọi người sống hoà b́nh, hoà giải, huynh đệ. Như thể một năng lực mới đă chiếm đoạt con người ngài.
Đêm nọ, v́ kiệt sức, Người Nghèo nài xin Thiên Chúa dủ thương. Một tiếng nói bên trong đáp lời ngài: "Phanxicô, hăy hân hoan như thể con đă ở trong vương quốc của Ta?" Một ánh sáng rất dịu êm thấm nhập tâm hồn ngài. Và một nỗi khao khát ngợi khen xâm chiếm con người ngài. Lời ngợi khen đó mặc lấy vẻ uy nghi của mặt trời, vẻ rực rỡ dịu dàng của tinh tú, đôi cánh của làn gió, sự khiêm nhu của ḍng nước, sự nhiệt tâm của ngọn lửa và sự nhẫn nại của trái đất.
Ánh sáng mặt trời chiếu toả trên Assisi. Phanxicô, nay đă mù loà, ngồi ngay ngắn trên giường và cất lên Bài Ca Anh Mặt trời:
Lạy Thiên Chúa tối cao,
toàn năng và tốt lành,
mọi vinh quang và danh dự,
lời chúc tụng và ngợi khen,
đều thuộc về Ngài,
và xứng hợp cho riêng ḿnh Ngài,
ôi Đấng tối cao,
không một ai xứng đáng gọi Danh Ngài.
Ngợi khen Chúa, lạy Chúa tôi,
với muôn loài tạo vật,
đặc biệt nhất Ông Anh Mặt Trời,
anh là ánh sáng ban ngày,
nhờ Anh, Ngài soi chiếu chúng tôi,
Anh đẹp và tỏa ánh rạng ngời,
anh tượng trưng Ngài, ôi Đấng tối cao.
Và lời ngợi khen bao trùm tất cả tạo thành: chị mặt trăng và tinh tú, anh gió và chị nước, anh lửa và chị Mẹ đất.
Ngợi khen Chúa, lạy Chúa tôi,
v́ Chị Trăng và muôn Sao
Chúa tạo dựng trên nền trời:
lung linh, cao quí và diễm lệ.
Ngợi khen Chúa, lạy Chúa tôi,
v́ Anh Gió, Không khí và Mây trời,
cảnh thanh quang và bát tiết tứ thời
nhờ Anh, Chúa bảo tồn muôn vật.
Ngợi khen Chúa, lạy Chúa tôi,
v́ Chị Nước,
thật ích lợi và khiêm nhu,
quí hóa và trinh trong.
Ngợi khen Chúa, lạy Chúa tôi,
v́ Anh Lửa,
nhờ Anh, Chúa sáng soi đêm,
Anh đẹp và vui tươi,
hùng tráng và mạnh mẽ.
Ngợi khen Chúa, lạy Chúa tôi,
v́ Chị chúng tôi, là Mẹ Đất,
Chị nâng đỡ, Chị d́u dắt
Chị sinh ra bao thứ trái,
hoa muôn màu giữa ngàn cỏ dại.
Quả thật là một bài ca thán phục trước kỳ công của Thiên Chúa: đó cũng là và nhất là bài ca t́nh huynh đệ đại đồng. Bài ca hoà giải giữa con người với mọi vật và với chính bản thân. Bài ca của con người hoà b́nh và huynh đệ, nhờ họ mà những thế lực sôi sục trong cuộc sống t́m lại được sự trong sáng nơi suối nguồn và vẻ huy hoàng của ánh sáng. Bài ca của cuộc tạo dựng mới, ngay trong trái tim con người.
Để hoà giải hiềm khích giữa Đức Giám mục và viên Thị trưởng thành phố Assisi, ngài nảy sinh ư tưởng thêm một tiểu khúc vào Bài Ca Anh Mặt trời:
Ngợi khen Chúa, lạy Chúa tôi,
v́ những người biết thứ tha
nhân danh t́nh yêu Chúa,
chịu bệnh tật ưu phiền.
Phúc cho ai chấp nhận trong an hoà,
v́ lạy Chúa tối cao,
Ngài sẽ tặng triều thiên.
Sức khoẻ ngài ngày càng sa sút. Cuối mùa hè năm 1226, ngài trở bệnh trầm trọng hơn. Biết sắp phải từ giă cơi đời này, ngài sáng tác một điệp khúc thêm vào Bài Ca Anh Mặt trời:
Ngợi khen Chúa, lạy Chúa tôi,
v́ Chị Chết đang đợi chờ thân xác
không ai sống trên đời ḥng thoát nổi.
Bất hạnh người khi lâm chung,
hồn c̣n mang tội trọng!
Phúc thay người trong giờ Chị tới,
thánh ư Ngài một mực tuân theo,
chết thứ hai không làm hại được.
Hăy ngợi khen và chúc tụng Chúa tôi,
hăy tạ ơn và phụng sự Người
với trọn ḷng khiêm hạ.
Những ngày đầu tháng mười đă đến. Trở về Porziuncola, thánh Phanxicô sống những giờ phút cuối đời. Chiều ngày mồng 3, ngài xin anh em đem sách Tin mừng đến và đọc cho ngài nghe đoạn Tin mừng của thánh Gioan: "Đức Giêsu biết giờ của Người đă đến, giờ phải bỏ thế gian mà về với Chúa Cha. Người vẫn yêu thương những người thuộc về ḿnh c̣n ở thế gian và Người yêu thương họ đến cùng" (Ga 13,1).
Kế đó, thánh Phanxicô xướng thánh vịnh 141: "Con lớn tiếng kêu gào Yavê, sức hèn con đă hầu như suy tàn? xin đưa con ra khỏi chốn ngục tù?" "Cuối cùng, đă đến giờ các mầu nhiệm của Đức Kitô thể hiện nơi ngài, linh hồn ngài hoan hỷ bay bổng lên cùng Thiên Chúa" (1 Cel 121)
Đó là buổi chiều ngày mồng 3 tháng mười. Ngài vừa 45 tuổi.
Màn đêm buông xuống trên thành phố Assisi, những ánh sao đầu tiên lấp lánh trên bầu trời. Từ nay ai sẽ mang hoà b́nh từ trời xuống trái đất? Ai sẽ sống đủ nghèo để trở nên anh em của mọi tạo vật? Ai sẽ nói được như ngài: "B́nh an và thiện hảo"?
Nguyễn Phước viết theo Eloi Leclerc, Francois, l'homme fraternel
VÀI NIÊN
BIỂU
TRONG CUỘC ĐỜI THÁNH PHANXICÔ ASSISI
|